Neorealisti 21. stoljeća

PORTRET REDATELJA: BRAĆA DARDENNE

Zanimljiv je feno­men bra­će koji zajed­no sni­ma­ju fil­mo­ve, usko sura­đu­ju­ći na polju sce­na­ri­ja i reži­je, što pone­kad rezul­ti­ra vrhun­skim umjet­nič­kim ostvarenjima.

Tijekom 1970-ih i 1980-ih tali­jan­sku kine­ma­to­gra­fi­ju obi­lje­ži­li su Paolo i Vittorio Taviani (Otac gos­po­dar, Noć sve­tog Lovre, Kaos), naj­poz­na­ti­ja svjet­ska film­ska bra­ća nesum­nji­vo su Joel i Ethan Coen, a ovom pri­go­dom naro­či­to valja izdvo­ji­ti bel­gij­sku bra­ću Dardenne (Jean-Pierre i Luc). Oni su tije­kom 1980-ih reži­ra­li krat­ke i doku­men­tar­ne fil­mo­ve, da bi pozor­nost kri­ti­ke pri­vuk­li 1996. s izvr­s­nim “Obećanjem”. Nekoliko godi­na kas­ni­je osva­ja­ju Zlatnu pal­mu s “Rosettom”, naj­ve­ću can­ne­sku nagra­du ponov­no dobi­va­ju 2005. (Dijete), a 2011. godi­ne nagra­đe­ni su Velikom nagra­dom žiri­ja za “Dječaka s biciklom”.

Braća Dardenne temat­ski su pot­pu­no oku­pi­ra­ni pro­ble­ma­tič­nim odno­si­ma rodi­te­lja i dje­ce, tak­vi odno­si pred­stav­lja­ju temelj­nu nara­tiv­nu okos­ni­cu goto­vo svih nji­ho­vih fil­mo­va. Junak “Obećanja” je mla­dić koji namje­ra­va uspos­ta­vi­ti emo­ci­onal­ni kon­takt s ocem, a juna­ki­nja “Rosette” impul­siv­na je dje­voj­ka koja živi s maj­kom alko­ho­li­čar­kom. Mladi rodi­te­lji u fil­mu “Dijete” nas­to­je pro­da­ti vlas­ti­to neže­lje­no dije­te, dok junak fil­ma “Dječak s bicik­lom” bez­us­pješ­no poku­ša­va uspos­ta­vi­ti kon­takt s emo­ci­onal­no nez­re­lim ocem. Pritom se nji­hov omi­lje­ni glu­mac Jérémie Renier opro­bao u dija­me­tral­no suprot­nim ulo­ga­ma, od zapos­tav­lje­nog mla­di­ća u “Obećanju” do pro­ble­ma­tič­nog oca u fil­mo­vi­ma “Dijete” i “Dječak s biciklom”.

Stilski su bra­ća Dardenne slič­ni nekad zna­me­ni­tom dan­skom pokre­tu Dogma 95. Uglavnom sni­ma­ju kame­rom iz ruke, izbje­ga­va­ju glaz­bu i nas­to­je koris­ti­ti pri­rod­no svje­tlo, odnos­no podu­zi­ma­ju sve kora­ke da bi ostva­ri­li dojam realiz­ma i auten­tič­nos­ti pri­ka­za­nog svi­je­ta. “Dječak s bicik­lom” čak pred­stav­lja pre­se­dan u kon­tek­s­tu kori­šte­nja film­ske glaz­be, ali povre­me­no ume­ta­nje izvan­pri­zor­nih par­ti­tu­ra uop­će nije utje­ca­lo na nji­ho­vu temat­sko-stil­sku pre­poz­nat­lji­vost. U hrvat­skim kini­ma upra­vo igra nji­ho­va nova izvr­s­na dra­ma “Dva dana, jed­na noć”, u kojoj nesret­na juna­ki­nja (Marion Cotillard) mora tije­kom viken­da uvje­ri­ti svo­je kole­ge da se odrek­nu dugo­oče­ki­va­nog bonu­sa, da bi ona mogla zadr­ža­ti posao.

Osim bor­be za mrvi­cu ljud­skos­ti u neljud­skim vre­me­ni­ma, i ovdje je pri­su­tan motiv odno­sa rodi­te­lja i dje­ce, budu­ći da je juna­ki­nja ujed­no i maj­ka, što nje­zin slu­čaj čini još tegob­ni­jim i neiz­vjes­ni­jim. “Dva dana, jed­na noć” nas­tav­lja se na izra­zi­to huma­nis­tič­ku ori­jen­ta­ci­ju cje­lo­kup­nog opu­sa, kao vapaj za ljud­skost i razu­mi­je­va­nje pre­ma sla­bi­ma i neza­šti­će­ni­ma kroz vrs­no reda­telj­ski arti­ku­li­ra­nu pri­ču. Uzmemo li u obzir da su rani­ji dvos­tru­ki dobit­ni­ci Zlatne pal­me iznim­no ambi­ci­oz­ni i stil­ski namet­lji­vi reda­te­lji (F. F. Coppola, Emir Kusturica), stil­ski suz­dr­žan i ljud­skoš­ću iznim­no bogat opus bra­će Dardenne dois­ta pred­stav­lja naro­či­tu posebnost.

Elvis Lenić