“Crna kutija”: paviljon sjećanja na proboj i žrtve koncentracijskog logora Jasenovac na pulskom Forumu

Povodom obi­lje­ža­va­nja Dana anti­fa­šis­tič­ke bor­be na pul­skom Forumu bit će u sri­je­du, 22. lip­nja godi­ne u 20.30 sati sve­ča­no otvo­ren Paviljon sje­ća­nja na pro­boj i žrtve kon­cen­tra­cij­skog logo­ra Jasenovac. Istom pri­go­dom će koautor arhi­tekt David Kabalin odr­ža­ti pre­da­va­nje pod nazi­vom “Čitanja grada”.

Autori pavi­ljo­na su Saša Šimpraga (kon­cept obi­lje­ža­va­nja), David Kabalin (arhi­tek­tu­ra pavi­ljo­na) i Niko Mihaljević (autor plakata).

“… izmje­šte­nost, zatvo­re­nost, izo­la­ci­ja, izlo­že­nost i spu­ta­nost, aspek­ti su logor­skog tero­ra ostva­re­ni pros­tor­nim ele­men­ti­ma viso­ko­re­pre­siv­nog poten­ci­ja­la. Neobična i taj­no­vi­ta pojav­nost Crne kuti­je iza­zi­va zna­ti­že­lju. Osnovni gra­di­vi mate­ri­jal – palje­ne jelo­ve daske – evo­ci­ra­ju logor­ske bara­ke zapa­lje­ne zajed­no s pre­os­ta­lim logo­ra­ši­ma u odmaz­di nakon pro­bo­ja, a osim vizu­al­nog uti­ska, palje­no drvo širi spe­ci­fi­čan miris. Izmještanjem u unu­traš­njost inter­ven­ci­je iz jav­nog i slo­bod­nog pros­to­ra pro­laz­nik zapo­či­nje pros­tor­no-nara­tiv­ni sli­jed osje­til­nog posre­do­va­nja memo­ri­jal­ne poru­ke. Pritom arhi­tek­ton­ski ele­men­ti ovog pros­tor­nog sklo­pa dobi­va­ju jas­ne seman­tič­ke slo­je­ve. Mračan, uzak i nizak hod­nik kojim kora­ci jas­no odzva­nja­ju pros­tor je tran­zi­ci­je, neiz­vjes­nos­ti i pos­tup­nog gubit­ka slo­bo­de; on pred­stav­lja prag zatvo­re­nog i blat­nog dvo­ri­šta, pono­ra bez­na­đa, one­mo­gu­će­nos­ti i gubit­ka ljud­skos­ti. Sabijena, još mokra zem­lja nela­go­dan je i nesi­gu­ran oslo­nac noga­ma navik­lim na grad­ski asfalt. Koraci na njoj ostav­lja­ju samo nije­mi oti­sak – trag pri­sus­tva sva­kog posje­ti­te­lja i trag sje­ća­nja. Zid koji odre­đu­je dvo­ri­šte je rez i meta­fo­ra pre­ki­da, on kirur­ški pre­ciz­no dije­li i defi­ni­ra unu­tar­nje u odno­su na vanj­sko: spu­ta­nost u odno­su na slo­bo­du. Dvorište okup­lja i izla­že one što je zid odi­je­lio, čine­ći ga mjes­tom i svi­je­tom za sebe. Tom je dvo­ri­štu oča­ja – mjes­tu gdje sve poz­na­to pres­ta­je i iz koje­ga naiz­gled nema dalje – viso­ko iznad gla­ve juk­s­ta­po­ni­ran kva­drat­ni odsje­čak neba, kao naz­na­ka moguć­nos­ti pro­do­ra u apso­lut slo­bo­de”, navo­di se u tek­s­tu Davida Kabalina.

Program orga­ni­zi­ra Društvo arhi­te­ka­ta Istre pod pokro­vi­telj­stvom Grada Pule i uz podr­šku Ministarstva kul­tu­re RH, Srpskog kul­tur­nog cen­tra u Istri, Istarske kul­tur­ne agen­ci­je (IKA-ACI) i Uljanik gru­pe d.d.

Izvor

• Crna kutija
• David Kabalin
• Saša Šimpraga