A‑festival Izdavaštvo – akcija: izložba „Problem umjetnosti kolektiva – slučaj Zemlja“

Povodom dru­gog dana „a‑festivala“ Izdavaštvo – akci­ja kojeg orga­ni­zi­ra DAI-SAI u surad­nji s europ­skom plat­for­mom Future Architecture, u Multimedijalnom cen­tru Luka je 2. lip­nja pred­stav­lje­na izlož­ba „Problem umjet­nos­ti kolek­ti­va – slu­čaj Zemlja“. Kustoski kolek­tiv BLOK (Ivana Hanaček, Ana Kutleša, Vesna Vuković) ovom izlož­bom otva­ra pita­nja odno­sa druš­tve­nih pokre­ta i kolek­tiv­no stva­ra­ne umjet­nos­ti pred­stav­lja­ju­ći pres­li­ke rado­va, doku­me­na­ta i novin­skih čla­na­ka pove­za­nim s dje­lo­va­njem Udruženja umjet­ni­ka Zemlja i arhi­te­ka­ta koji su dje­lo­va­li uz njih.

Udruženje umjet­ni­ka Zemlja bilo je aktiv­no u raz­dob­lju od 1929. do 1935. godi­ne, otvo­re­no zago­va­ra­ju­ći pro­gre­siv­ne lije­ve sta­vo­ve i ide­je u odno­su na tadaš­nju kapi­ta­lis­tič­ku i stam­be­nu kri­zu. Izložbu su pred­sta­vi­le Ana Kutleša i Ivana Hanaček, pos­tav­lja­ju­ći izlo­že­ne rado­ve u druš­tve­no-poli­tič­ki kon­tekst kas­nih 1920-ih i 1930-ih godi­na kada novo, kapi­ta­liz­mom uvje­to­va­no druš­tve­no ure­đe­nje i kri­za koju ono nosi sa sobom dola­ze do svog vrhun­ca. Kolektivi poput Zemlje ili Radne gru­pe Zagreb te umjet­ni­ci koji su dije­li­li nji­ho­va sta­ja­li­šta i koris­ti­li umjet­nost kao alat za poti­ca­nje pro­mje­na pris­tu­pa­li su pita­nji­ma odno­sa sela i gra­da iz izra­zi­to poli­tič­ke per­s­pek­ti­ve. Baveći se arhi­tek­tu­rom i urba­niz­mom među­rat­nog Zagreba posve­ću­ju se pita­nji­ma posje­da, podje­le vlas­niš­tva, te nas­tan­ka jaza izme­đu eli­te i jef­ti­ne rad­ne sna­ge. Među rado­vi­ma izlo­že­ni su istra­ži­vač­ki pro­jek­ti udru­že­nja Zemlja, te repro­duk­ci­ja sta­tis­tič­kih doku­me­na­ta i foto­gra­fi­ja koji­ma su, kako kaže Kutleša „šoki­ra­li tadaš­nju jav­nost“ pri­ka­zu­ju­ći stvar­no sta­nje gra­da i druš­tva. Osim rado­va izlož­ba pri­ka­zu­je i doku­men­ti­ra nas­ta­nak i razvoj gru­pe Zemljaša, nji­ho­vih ide­olo­ških mis­li i prak­tič­nog rada.

Nakon vođe­nog otvo­re­nja pro­gram se nas­ta­vio pre­da­va­njem Tanje Bjažić Klarin o druš­tve­nim anga­žma­ni­ma u arhi­tek­tu­ri 1930-ih, koji je usko pove­zan s izlož­bom, a bavi se stam­be­nim pita­njem tadaš­njeg Zagreba te suko­bom dvi­ju stru­ja u arhi­tek­tu­ri izme­đu zas­tup­ni­ka novog gra­đe­nja i arhi­tek­tu­re kao ala­ta kojim se mogu rije­ši­ti druš­tve­ni pro­ble­mi te onih koji su inzis­ti­ra­li na arhi­tek­tu­ri koja nema nikak­ve poli­tič­ke kono­ta­ci­je. Izložba će biti otvo­re­na svim rad­nim dani­ma do 12. lipnja.

Zadnjeg dana fes­ti­va­la, u subo­tu uju­tro u gale­ri­ji Cvajner pred­stav­lje­na je bibli­ote­ka DOBROLET – pros­tor arhi­tek­ton­ske kri­ti­ke i nje­no prvo izda­nje „Poglavlje o arhi­tek­tu­ri“ mađar­skog filo­zo­fa Györgya Lukácsa. Govornici su bili Ivana Perica, Emil Jurcan i Luka Skansi. Zajedničkom ini­ci­ja­ti­vom Društva arhi­te­ka­ta Istre, Filozofskog fakul­te­ta Rijeke i zagre­bač­ke izda­vač­ke kuće Sandorf pokre­nu­ta je knjiž­na edi­ci­ja pod nazi­vom Dobrolet usmje­re­na ka razvo­ju arhi­tek­ton­ske kri­tič­ke mis­li. Urednici bibli­ote­ke su Luka Skansi i Emil Jurcan, a gost ured­nik prvog izda­nja je Ivana Perica. „Arhitektura je, pre­ma rije­či­ma Györgya Lukácsa, svje­to­tvor­na umjet­nost – jedi­na koja je spo­sob­na izra­zi­ti cje­lo­kup­ni druš­tve­ni bitak odre­đe­ne epo­he. No kao što i cije­li Lukácsev estet­ski sis­tem nago­vje­šta­va viši, etič­ki plan, tako i arhi­tek­tu­ra iz svo­jih este­tič­kih pita­nja mora isko­ra­či­ti u ona etič­ka – jedi­na koja su spo­sob­na ispos­ta­vi­ti druš­tve­ne pro­tu­rječ­nos­ti današ­nji­ce. A ta se etič­ka pita­nja ne mogu raz­ri­je­ši­ti unu­tar samog obli­ko­va­nja pros­to­ra“, navo­di se u opi­su knjige.

• A-festival IZDAVAŠTVO – AKCIJA
• Društvo arhitekata Istre