Antiratna umjetnost

• U Posjetiteljskiom cen­trom Herman Potočnik Noordung, odnos­no u biv­šoj vodos­pre­mi Povijesnog i pomor­skog muze­ja istre na pul­skom Kaštelu, u sri­je­du 30. kolo­vo­za je uz pri­god­ni per­for­mans otvo­re­na izlož­ba koja pod nas­lo­vom „Lice rata“, tema­ti­zi­ra naj­groz­ni­je ljud­ske suko­be. Autor je pul­ski mul­ti­me­di­jal­ni umjet­nik Branko Gulin, povrat­nik u rod­ni grad nakon goto­vo 20 godiš­njeg sta­ža živ­lje­nja i stva­ra­nja u SAD‑u.

Uvodni per­for­mans koji su izve­li ples­ni peda­go­zi Sanja Lađarević i Milan Medak, kao kon­tra­pun­kt temi izlož­be, zapo­čeo je Odom rados­ti, a zaokru­ži­li su ga sti­ho­vi pje­sme Bertolda Brechta „Ne daj­te da vas zave­du“, koja veli­ča čudes­nu krat­ku čaro­li­ju zva­nu život.

Nakon per­for­man­sa pri­sut­ni­ma se obra­tio rav­na­telj PPMI‑a Gracijano Kešac koji je uz zahva­le Gradu Puli i Županiji Istarskoj na pot­po­ri istak­nuo kako ovaj muzej velik zna­čaj pri­da­je surad­nji s lokal­nim auto­ri­ma. Napomenuo je da mu je ova surad­nja oso­bi­to zna­čaj­na sto­ga što mu je autor jed­no kra­će vri­je­me bio i kole­ga. Naime, pri­je no što se zapu­tio svo­jim umjet­nič­kim sta­za­ma, Gulin je radio u PPMI‑u kao kus­tos i od tada im se puto­vi povre­me­no susreću.

Povjesničar umjet­nos­ti Marino Baldini izlož­bu je oci­je­nio iznim­no vri­jed­nom i prik­lad­no pred­stav­lje­nom u impre­siv­nom pros­to­ru obnov­lje­ne vodos­pre­me. Gulinov sves­tran umjet­nič­ki izri­čaj svr­stao je u neo­avan­gar­du, na tra­gu umjet­nič­kog pokre­ta Fluxus koji je i u Zagrebu, u vri­je­me dok je Gulin tamo stu­di­rao Filozofiju i Indologiju te i sam sudje­lo­vao u mno­gim akci­ja­ma, bio vrlo pri­su­tan. Mada tema­ti­zi­ra rat, iz sva­kog se deta­lja ove izlož­be išči­ta­va pro­tu­rat­na i paci­fis­tič­ka ori­jen­ta­ci­ja – pod­cr­tao je Baldini.

Koncept „Lica rata“ je inter­dis­ci­pli­na­ran, sin­te­za poezi­je i likov­nos­ti. Jedanaest pred­stav­lje­nih sli­ka, crte­ža na papi­ru sred­njeg for­ma­ta na temu rato­va, upot­pu­nje­no je pjes­nič­kim isječ­ci­ma otis­nu­tim na alu­mi­nij­ske plo­če kao svo­je­vr­s­ne epi­ta­fe, a tu je i deset skul­p­tu­ra ins­pi­ri­ra­no moti­vi­ma sa crteža.

Na otvo­re­nju se uz kata­log moglo dobi­ti i cd s govo­re­nom poezi­jom ame­rič­ke pjes­ni­ki­nje Leigh Herrick na istu temu, nazvan „Just war“, na čijem je omo­tu Gulinova sli­ka „Jahači apo­ka­lip­se“. Najviše cita­ta na izlož­bi je nje­nih sto­ga što je upra­vo s njom (biv­šom supru­gom) Gulin pri­je 20 godi­na u SAD‑u i kre­nuo, para­lel­no s dru­gim pro­jek­ti­ma, stva­ra­ti na ovu temu koja ga i danas poseb­no zaokup­lja. Razgledajući dalje, naila­zi­mo i na cita­te Walta Whitmana, Bertolta Brechta, Ivana Gorana Kovačića, kao i pul­skog pjes­ni­ka Borisa Domagoja Biletića sa sti­ho­vi­ma o Vukovaru.

Sve su sli­ke minu­ci­oz­ni crte­ži olov­kom na papi­ru, a osim o naj­ve­ćim tra­uma­ma ovih pros­to­ra – dva svjet­ska i Domovinskom ratu pri­ča­ju i o „oslo­bo­đe­nju“ Iraka, Vijetnamu, ame­rič­kom Građanskom ratu… Tu je i „Sjećanje na Treći svjet­ski rat“, sli­ka na kojoj pod veli­kom nuk­le­ar­nom glji­vom na hori­zon­tu nema pre­ži­vje­lih,  zatim sli­ka „Biološki rat“, koja nas pod­sje­ća da je danas rato­va­nje mno­go širi pojam od kla­sič­nog sukob­lja­va­nja konven­ci­onal­nim oruž­jem, te „Bitka kod Little Big Horna“, koja uz pri­dru­že­ne joj rije­či pogla­vi­ce Bik koji sje­di, govo­ri o geno­ci­du nad ame­rič­kim starosjediocima.

Karakteristični Gulinov sti­li­zi­ra­ni pri­kaz čovje­ka, kao puke kon­tu­re bez spol­nih ozna­ka, na ovim sli­ka­ma dobi­va dodat­ne, bol­ne i muč­ne, kono­ta­ci­je – gle­da­mo naku­pi­ne tje­le­sa koje se izvi­ja­ju, pre­ta­ču jed­ne u dru­ge i u dru­ge for­me, ali veći­nom su to tek samo još leše­vi koji se gomi­la­ju jed­ni na dru­ge (kao na sli­ci Jama, pre­ma isto­ime­noj poemi I. G. Kovačića) i pri­ča­ju pri­ču o besmis­li vje­kov­nih sukob­lja­va­nja „brat na brata“.

Suočavajući nas sa svim stra­ho­ta­ma rato­va­nja, Gulin nam, kao veli­ki pobor­nik mira (pri­je sve­ga onog pra­vog, unu­tar­njeg, koji se pres­li­ka­va i na našu oko­li­nu) ovom izlož­bom pod­sje­ća i na poz­na­tu tvrd­nju kako u ratu nema pobjed­ni­ka, a oni koji mis­le da „pobje­đu­ju“ dok za šaku dola­ra gaze po leše­vi­ma sli­je­pi su za „pobra­tim­s­tvo lica u sve­mi­ru“ i u konač­ni­ci naj­vi­še šte­te nano­se vlas­ti­toj duši koju tim nasi­ljem negiraju.

Zahvalivši se svi­ma pri­sut­ni­ma „što su poka­za­li inte­res za ovu temu koja nije pri­jat­na“, Gulin je otva­ra­ju­ći izlož­bu nagla­sio kako ovi pros­to­ri pam­te i pre­vi­še rato­va čije su tra­ume u nas ugra­đe­ne, tru­ju­ći i budu­će nara­šta­je, te je zaklju­čio kako sma­tra da umjet­nost tre­ba radi­ti na osvje­šta­va­nju lju­di, pa tako i on ovom izlož­bom želi dopri­ni­je­ti izgrad­nji anti­rat­nih sta­vo­va publike.

• Branko Gulin
• povijesni i pomorski muzej istre