Izložba Petra Brajnovića “Kruh s neba za sve, ili o arheologiji kruha” u novigradskoj Galeriji Rigo

Tekst i fotografije Marko ŠORGO

20.07.2023.

Izložba Petra Brajnovića nazi­va “Kruh s neba za sve, ili o arhe­olo­gi­ji kru­ha” otvo­re­na je u petak, 14. srp­nja u novi­grad­skoj Galeriji Rigo

Umjetnika i nje­go­vu izlož­bu su pred­sta­vi­le kus­to­si­ca dr.sc. Jerica Ziherl i Suzana Marjanić, koja je auto­ri­ca pred­go­vo­ra kata­lo­ga, a ina­če je po stru­ci teore­ti­čar­ka umjet­nos­ti per­for­man­sa i kri­tič­ke ani­ma­lis­ti­ke. Marjanić je otkri­la da se zapra­vo radi o dvo­di­jel­noj kruš­noj izlož­bi, odnos­no da je Brajnović došao do ovog pos­ta­va tako što je nas­ta­vio rad svo­je­ga oca Marčela. Katalog je pisan na hrvat­skom, tali­jan­skom i engle­skom jezi­ku, a zna­čaj­ni­ji dije­lo­vi tek­s­ta su tiska­ni crve­nom bojom. Tekst kata­lo­ga obi­lu­je cita­ti­ma iz vjer­ske knji­ge, odnos­no sta­ro­za­vjet­ne bibli­je, te auto­ro­vim izjavama.

Sadržaj i ime izlož­be otkri­va nje­no nadah­nu­će i pove­za­nost s reli­gi­jom, a i sam autor je vrlo reli­gi­ozan, pa se može reći da je ovo umjet­nost vje­re, odnos­no vje­ra izra­že­na kroz umjet­nost. Nadalje, for­ma izlo­ža­ka je tak­ve pri­ro­de da se može govo­ri­ti o vrlo neo­bič­nom i spe­ci­fič­nom spo­ju tek­s­ta, sim­bo­li­ke, kalu­pa i bje­li­ne. Kalup je zapra­vo ovdje dvoz­na­čan pojam, pošto autor izla­zi iz uka­lup­lje­nih reli­gij­skih i umjet­nič­kih voda, ali se dos­lov­no koris­tio kalu­pi­ma, koje je čak izlo­žio. Bjelina se naj­vje­ro­jat­ni­je odno­si na pro­čiš­će­nje jer autor navo­di da ovdje nije samo riječ o arhe­olo­gi­ji, nego i o puri­fi­ka­ci­ji, te aproprijaciji.

Vezano za bije­lu boju, Marjanić otkri­va: „Sve ove arte­fak­te koje vidi­mo na ovoj kruš­noj izlož­bi nemo­gu­će je odi­je­li­ti od pros­to­ra Centra umjet­nos­ti u Rovinjskom Selu: riječ je o sklo­pu bije­lih gra­đe­vi­na koji­ma domi­ni­ra bije­li kamen i fan­tas­tič­no zda­nje kule.“

Ova je izlož­ba kon­kret­no usre­do­to­če­na i na Brajnovića, koji sam pro­ji­ci­ra ide­ju, a putem apro­pri­ja­ci­je, nadje­nju­je si i vjer­ski auto­ri­tet od kojeg ga je pos­li­je goto­vo nemo­gu­će odvo­ji­ti, on je naime podjed­na­ko umjet­nik i vjer­nik. Posebno mjes­to u “Kruh s neba” ima­ju mana, te židov­ski pro­rok Ezekiel koji su nave­de­ni u tek­s­tu pisa­nom na izlošcima.

Mana se nala­zi u amfo­ri unu­tar kov­če­ga, dok je spo­me­nu­tog pro­ro­ka autor uspo­re­dio s performerima.

Ceremonija ili pobuna

Postavom domi­ni­ra imi­ta­ci­ja zavjet­nog kov­če­ga, ispod koje se nala­ze vre­ći­ce za kupo­vi­nu, te besk­vas­ni kruh. Kulminacija otvo­re­nja je bio tre­nu­tak kad je autor izveo per­for­mans, odnos­no trgao besk­vas­ni kruh kojeg je sam ispe­kao i odlo­žio koma­de na uglo­vi­ma kov­če­ga, ponu­div­ši ih posje­ti­te­lji­ma za kon­zu­ma­ci­ju uz vino, u mani­ri hostija.

Pravo je pita­nje radi li se o reli­gij­skoj cere­mo­ni­ji ili pobu­ni. Pedesetjednogodišnji umjet­nik rođen u Puli se pri­sje­ća kako je nekoć nje­gov otac želio pro­izvo­di­ti i pro­da­va­ti besk­va­san kruh kao reli­gij­ski sadr­žaj, što je bilo zakon­ski zabra­nje­no, tako da je ovim svo­jim umjet­nič­kim pot­hva­tom poku­šao pre­ni­je­ti svo­ju umjet­nost i vje­ru publi­ci. Prema židov­skoj legen­di u kov­če­gu su pre­no­še­ni i čuva­ni osta­ci plo­ča s deset zapo­vje­di, tako da se ovom kon­cep­ci­jom koja je nas­ta­la na Golom Brdu želi i u umjet­nič­kim kru­go­vi­ma doni­je­ti nešto osob­nog doživ­lja­ja ove naj­sta­ri­je mono­te­is­tič­ke religije.

Još jedan ele­ment koji čini Brajnovićevu izlož­bu je rat, odnos­no anti­mi­li­ta­ri­zam. Na izloš­ci­ma su tek­s­to­vi otis­nu­ti u mani­ri voj­ne logis­ti­ke, a ovom jef­ti­nom, hra­nji­vom, jed­nos­tav­nom i traj­nom hra­nom su ops­krb­lje­ne broj­ne voj­ske na svo­jim poho­di­ma kroz povijest.

Posljednji ele­men­ti se sas­to­je od kalu­pa i oti­sa­ka, ovdje navo­di­mo oti­ske obu­će i cigli, iako ima ih ima i na kru­hu. Konceptualna izlož­ba je zah­tjev­ni­ja kako gle­da­te­lju tako i umjet­ni­ku, više od figu­ra­tiv­ne, jer se teme­lji na ide­ji. Nije laka niti za pred­sta­vi­ti, odnos­no pre­ni­je­ti doživ­lja­je čita­te­lju, što možda zna­či i da je real­ni­ja od figurativne.

U osvr­tu je o podri­je­tlu ovog pro­jek­ta Marjanić nave­la: „Za Petra Brajnovića oče­va umjet­nič­ka i etič­ka ostav­šti­na o kon­cep­tu­ali­za­ci­ji kru­ha važ­ni­ja je od svih osta­lih pita­nja. Kruh s neba za sve oče­va je želja, želja Marčela Brajnovića (Rovinjsko Selo, 22. VI. 1934. – Rovinjsko Selo, 12. IV. 2021.), umjet­ni­ka poz­na­tog i kao samo­pro­gla­še­nog pro­ro­ka Ilijaha iz Veleposlanstva Kraljevstva Božjeg na Golom Brdu, jed­nim od pred­stav­ni­ka vizi­onar­no­ga nadre­aliz­ma, koji se dav­ne 1964. godi­ne u per­for­ma­tiv­nom činu pro­gla­sio Kraljem sli­ka­ra neba i zem­lje i time ofor­mio jedins­tve­ni Centar sli­kar­stva neba i zem­lje na  Golom Brdu.“

Naime, Marčelo je govo­rio svo­me naj­mla­đem sinu Petru da će nakon nje­go­ve smr­ti on pro­da­va­ti kru­ho­ve; tako su for­ma i sadr­žaj oče­vi, a izved­be­na i izlo­že­na akci­ja u toj apro­pri­ja­ci­ji – sinov koncept.

Petar Brajnović rođen je 1972. godi­ne u Puli. Pohađao je sred­nju ško­lu Primijenjene umjet­nos­ti i dizaj­na u Puli. Studirao je na Kraljevskoj Akademiji u Den Haagu (Nizozemska) 199293. godi­ne. Umjetničkim  radom bavi se aktiv­no od 1985. god. Član je HDLU Istre, HDLU Zagreba te Rovinjske likov­ne Kolonije. Izlagao je samos­tal­no i skup­no u zem­lji i ino­zem­s­tvu. Bavi se per­for­man­som, vide­om, kipar­stvom, ins­ta­la­ci­jom, sli­kar­stvom i crte­žom, eks­pe­ri­men­ti­ra sa zvu­kom. Živi i radi u kuli na Golom Brdu kraj Rovinjskog Sela.