Kultura? Gdje?||Cultura? Dove?
Konferencija Exit Europe, panel diskusija “Kultura između ekonomije, identiteta i kritičkog građanstva”, kino Mosor, Zagreb, 16. studenog 2009.
Kultura? Gdje?
Potraga je u tijeku, sumnja se da je negdje između. Exit Europe sadi upitnike.
Data: 16 novembre 2009
Luogo: Kino Mosor, Zagabria
Tvrdnja Raymonda Williamsa da je “kultura jedna od dvije ili trije najsloženije riječi u engleskom jeziku”, čijim citiranjem često započinju razni uvodi u kulturalne studije, još je jedno opravdanje dobila na subotnjem panelu Kultura između ekonomije, identiteta i kritičkog građanstva u kinu Mosor, u sklopu konferencije Exit Europe.
Iako je dvoje od troje najavljenih govornika bilo spriječeno u izlaganju (netko je šaputao: svinjska gripa, svinjska gripa…), novi sastav je raznolikošću svojih pozicija primjereno osvjetlio raznolike komplikacije oko smještanja kulture u geo-politički i društveni okvir. Uz moderatora Petra Milata, govornici su redom bili: Maja Breznik, Tomislav Medak, Pascal Brunet i Mark Terkessidis.
Il 16 novembre, al „Kino Mosor” di Zagabria, al convegno Exit Europe, si è svolta la discussione „Cultura tra economia, identità cittadini critici”.
La discussione ha cercato di rispondere alla domanda „La cultura? Dove? La ricerca è iniziata, si crede che sia da qualche parte in mezzo. Exit Europe pianta degli interrogativi.”
In tale occasione, al concetto di cultura, definita come zona tra l’economia, l’identità e la cittadinanza critica, è stato assegnato un altro significato ancora.
Maja Breznik je u svom izlaganju podcrtala osnovne binarne opozicije u odnošenju prema kulturi u centralnim zemljama Europske unije i perifernim, novopridruženim članicama. Dok recimo u Francuskoj, Njemačkoj i Velikoj Britaniji vlada fleksibilan, poduzetnički ustroj kulture i komodifikacija kulturnih proizvoda, bazirana na univerzalističkim kulturnim vrijednostima (koje proizlaze većim dijelom iz imperijalističke povijesti tih zemalja), u perifernim članicama Europske unije kultura je birokratski ustrojena, hijerarhijski koordinirana i još uvijek u službi izgradnje nacionalnih ideologija.
Accanto al moderatore Petar Milat, i conferenzieri, Maja Breznik, Tomislav Medak, Pascal Brunet e Mark Terkessidis, hanno illustrato le complicazioni che nascono quando si tenta di collocare la cultura in una cornice geo-politica e sociale.
Drugim riječima, to je binarna opozicija između ekspanzionističkih i autarkičnih kulturalnih ideologija. Jedna od posljedica internacionalizacije u centralnim zemljama je sve češće reorganiziranje kulturnih institucija u privatne fondacije ili društva sa ograničem odgovornošću, uz određenu državnu financijsku pripomoć, koja bitno ne ograničava tržišnu slobodu tih institucija. Periferne članice koči internalizacija umjetničke proizvodnje i predeterminirana logika tržišnih polja.
S druge strane, u tijeku je jedan proces transformacije javne sfere i time neumoljivo kulture. Razne komercijalne agencije stvaraju javne medijske programe, stvarajući kojekakve konstelacije banalnih i prosječnih zvijezda, uz prevladavajući ton anti-intelektualizma. Binarna opozicija: trač – relevantna informacija.
Kao nužna posljedica toga, javlja se val skepticizma u kulturalnom miljeu. Od suspenzije aure umjetničkog djela (ono ovdje i sada umjetnine, za koje Walter Benjamin kaže da se u dobu tehničke reproduktivnosti neumitno gubi ali i transformira), skepse glede romantičkog mita autentičnosti i genija, i općeg pada umjetničke ideologije. Kao ipak optimističan zaključak, spomenuta je tendencija (ili možda više potreba) umjetničkog čina da se pretvara u komunikacijsko oruđe sudjelovanja u transformiranju društveno-političke sfere.
Tomislav Medak, kao sljedeći govornik, osvrnuo se na kulturnu produkciju kroz prizmu transformacije suvremenog političkog diskursa, koji pod utjecajem masovne hiperkomunikacije pati od manjka simboličke efikasnosti. Kako se stvara značenje u društvu? Po Medaku, onaj ključni normativni moment, kada stranka, partija, sindikat, unija ili bilo koja skupina u društvu nešto kaže, taj moment u današnjem hiperkomunikacijskom društvu izostaje i izjava nema legimiteta. Kritički osvrt ili ozbiljno shvaćanje političke izjave zamjenjeno je valom sviđanja ili nesviđanja (naravno da želimo dislike opciju na Facebooku). Emocionalni aspekt zamjenjuje kognitivni, što stvara val banalizirajućeg populizma i gubitak sposobnosti održavanja obećanja. Politika danas postaje nalik otvorenom kanalu na nekoj društvenoj mreži i gubi se kontrola nad značenjem. Jezik komunikacijske demokracije je proces neprestane reiteracije, citiranja, iskrivljavanja i općenitosti. U takvom društvenom diskursu kulturna produkcija gubi povlašteno, autonomno mjesto razumljivosti i nužno uranja u društvene podsisteme, prema više participatornom modelu, kolektivnom, političko-ekonomski aktualnom, prema svojem post-identitetu.
Sljedeći izlagač, Pascal Brunet, osvrnuo se prvenstveno na ono geografsko ‘gdje?’ kulture u kontekstu Europske unije. Regionalna kulturalna politika EU‑a proizvodi na raznim mjestima ili segmentaciju ili koncentraciju. Tu je riječ o bjelodanoj diskrepanciji kulturnih žarišta (recimo neobičan geometrijski oblik stvoren povezivanjem točaka pod imenima London, Pariz, Berlin, Amsterdam) naspram Jugoistočne i Istočne Europe. Osvrnuvši se prethodno na razne prethodne (i ponekad odista humoristične) kulturne programe Europske unije, Brunet je naposlijetku iznio novi mogući pristup, označen kao kulturalna ekologija. To je sistematični i integrirani pristup, za čiji intendirani učinak Brunet koristi metaforu ‘polinacije kulture’, od strane javne regulacije i ne-nužno-novčanog pristupa kulturnom proizvodu, uz razmještanje javnih sfera i čvršće povezivanje regija razmjenom i suradnjom.
Nella sua esposizione, Maja Breznik ha sottolineato le opposizioni binarie di base nel rapporto con la cultura nei paesi centrali dell’Unione europea, in confronto ai paesi della periferia, che sono diventati membri di recente.
Tomislav Medak ha parlato della produzione culturale vista attraverso il prisma della trasformazione del discorso politico, che sotto l’influsso dell’ipercomunicazione di massa soffre di mancanza di efficienza simbolica.
Pascal Brunet si è dedicato alla domanda dell’individuazione geografica, del „dove?” nel contesto dell’Unione europea. Si tratta della chiara discrepanza tra i nuclei culturali europei dell’Europa occidentale e di quella orientale e sud-orientale.
Mark Terkessidis, zaključni govornik, je imao žustar, personalan pristup. Za konac panela, Terkessidis je povukao par prilično elementarnih pitanja. Po čemu je to takozvana banalnost popularnog, masovnog, javnog bolja/vrednija od intelektualnog elitizma? Je li ukočeno sjedenje na osrednje produciranoj ali visokoparnoj predstavi inheretno vrednije od stajanja pred binom, s pivom i cigaretom, pred nekim visokoenergičnim bendom. I intelektualni žargon ima razgranate linije očite banalnosti (je li binarna opozicija Srećko Horvat – Modni Mačak stvarno binarna opozicija ili crtica prerasta u znak jednakosti?, op. a.). Postavljena su pitanja pristupačnosti i participacije, uz par primjera kao što je slučaj njemačkog kabarea, visoko kulturnog proizvoda, naspram njemačke televizijske komedije, i mreže elitističkih poznanstava u kabareu, koja talentirane komičare ograničava samo na televiziju. Community Dance Project, iz 60-ih, u Velikoj Britaniji, je po Terkessidisu, dobar primjer narušavanja opresivnih granica visoko/nisko. To je bio izniman slučaj, gdje su avangardni umjetnici svoje plesove približili stanovništvu okolnog kvarta, koji su s neprijepornim uživanjem plesanjem participirali u očuđivanju rituala zajednice i brisanju granice između produkcije i konzumacije.
Naposlijetku, kada se osvrnemo na ovaj panel, ono ‘gdje?’ kulture je još neotkriveno. Ali, zasluga ovog panela je što je to ‘gdje?’ opteretio s još više složenosti i neodgovorivosti. Kao jedan od mogućih puteva kulture do mjesta svojeg odgovora, možda se promalja često ponavljan model približivanja i participacije. Sudjelovati u kulturi, bez ukalupljivanja ili u elitističku ukočenost ili populističku amorfonost ne bi bilo loše. Ali kako, što je takva kultura, brine li država uopće o kulturi, što može kultura, kako se uopće sudjeluje? To su možda pitanja na koja suvremene umjetničke prakse moraju pokušati odgovoriti, pomislio sam nakon ovog panela.
****
IZVOR: www.kulturpunkt.hr
Tekst: Ivan Radoš, polaznik Kulturpunktove novinarske školice suvremene i nezavisne kulture
Foto: Ivan Slipčević
L’ultimo conferenziere, Mark Terkessidis, ha cercato di rispondere alle questioni inerenti l’accessibilità e la partecipazione al prodotto culturale, la differenza di valore tra la cultura popolare e l’elitismo intellettuale.
In conclusione, si può concludere che non è ancora stata scoperto il „dove?” della cultura. Per rispondere al caricamento di questa domanda con ulteriori complessità e impossibilità di risposta, è possibile partecipare alla cultura senza costringerla entro limiti elitistici o popolari.
Ma rimangono altre domande a cui bisognerà rispondere: quale tipo di cultura sarebbe quest’ultima, il paese si preoccupa della cultura, che cosa può fare la cultura, come parteciparvi?
Fonte: www.kulturpunkt.hr
Testo originale di Ivan Radoš
Foto: Ivan Slipčević
