Arheološko otkriće stoljeća u Hrvatskoj

• U Romualdovoj peći­ni u Istri otkri­ve­ne su pale­oli­tič­ke pećin­ske sli­ka­ri­je, sta­re pre­ko 30.000 godi­na, prve tak­ve u Hrvatskoj.

Međunarodni znans­tve­ni tim otkrio je da u Romualdovoj peći­ni u Istri pos­to­je pra­po­vi­jes­ne sli­ka­ri­je iz raz­dob­lja pale­oli­ti­ka, sta­re više od 30.000 godi­na, na koji­ma su pri­ka­za­ni bizon, divo­ko­ze i ljud­ske figu­re. Dva hrvat­ska znans­tve­ni­ka, Darko Komšo iz Arheološkog muze­ja Istre i Ivor Karavanić s Odsjeka za arhe­olo­gi­ju Filozofskog fakul­te­ta u Zagrebu, koauto­ri su član­ka objav­lje­nog u tra­vanj­skom bro­ju jed­nog od naj­u­gled­ni­jih svjet­skih arhe­olo­ških časo­pi­sa Antiquity, u kojem je pred­stav­lje­no ovo otkri­će. Rad pod nazi­vom „Širenje hori­zo­na­ta pale­oli­tič­ke sti­jen­ske umjet­nos­ti: loka­li­tet Romualdova peći­na“ („Expanding the hori­zons od Palaeolithic rock art: the site of Romualdova peći­na“) pot­pi­su­je među­na­rod­ni tim pod vod­stvom Aitora Ruiz-Redonda.

Romualdova peći­na se nala­zi u Istri, u opći­ni Kanfanar, na juž­nim obron­ci­ma Limskog kana­la. Dugačka je sto­ti­njak meta­ra i poz­na­ta je po tome što je u njoj po tra­di­ci­ji obi­ta­vao Sv. Romuald oko 1000. godi­ne, te po tome što su u njoj otkri­ve­ni mate­ri­jal­ni osta­ci nean­der­ta­la­ca, iz raz­dob­lja sred­njeg paleolitika.

Pećinske sli­ka­ri­je u Romualdovoj peći­ni zabi­lje­že­ne su još 2010. godi­ne kada je Darko Komšo (Arheološki muzej Istre) u sklo­pu pro­jek­ta CRORA (CROatian Rock Art – Hrvatsko sti­jen­sko sli­kar­stvo) otkrio crte­že izra­đe­ne crve­nom bojom na zido­vi­ma peći­ne te pret­pos­ta­vio nji­ho­vu pri­pad­nost pale­oli­tič­kom raz­dob­lju. Tu je pret­pos­tav­ku 2017. godi­ne pot­vr­dio među­na­rod­ni tim pod vod­stvom dr. Aitora Ruiz-Redonda u sklo­pu pro­jek­ta BALKART, čiji je cilj bio pro­uča­va­nje pale­oli­tič­ke umjet­nos­ti na Balkanu, a kojeg su finan­ci­ra­li fran­cu­ska drža­va i Arheološki muzej Istre. Tom je pri­li­kom pre­gle­da­na i Romualdova peći­na i pot­vr­đe­no je kako sli­ka­ri­je u njoj potje­ču iz gor­njeg paleolitika.

U peći­ni su zabi­lje­že­ne 44 sli­ka­ri­je, od kojih se isti­če neko­li­ko crte­ža, koji pred­stav­lja­ju bizo­na, divo­ko­zu, she­ma­ti­zi­ra­ne pri­ka­ze lju­di i tro­ku­to­ve, koji mogu sim­bo­li­zi­ra­ti žen­ski spol.

Dalje isko­pa­va­nje u pod­nož­ju sti­je­ne sa sli­ka­ri­ja­ma dove­lo je do otkri­ća mate­ri­jal­nih osta­ta­ka iz gor­njeg pale­oli­ti­ka: kre­me­na alat­ka, ulo­mak oke­ra i neko­li­ko ulo­ma­ka uglje­na. Analizom radi­oak­tiv­nog uglji­ka (C14) utvr­đe­no je da su ulom­ci uglje­na sta­ri otpri­li­ke 17.000 godi­na. Drugi neiz­rav­ni poda­ci suge­ri­ra­ju sta­ri­ju data­ci­ju za sli­ka­ri­je, otpri­li­ke 34.000−31.000 godi­na. Daljim istra­ži­va­nji­ma nas­to­jat će se odre­di­ti toč­na sta­rost sti­jen­ske umjetnosti.

Slikarije otkri­ve­ne u Romualdovoj peći­ni pred­stav­lja­ju prvo otkri­će te vrste u Hrvatskoj. Na Balkanu pra­po­vi­jes­ni figu­ra­tiv­ni pri­ka­zi otkri­ve­ni su još samo u Rumunjskoj u peći­ni Coliboaia, gdje tako­đer nala­zi­mo pri­kaz bizo­na, sli­čan ovom iz Romualdove peći­ne. I ove sli­ka­ri­je otkri­ve­ne su 2010. godi­ne, a sta­re su 32.000 godi­na. Paleolitičko sli­kar­stvo rijet­ko je osvje­do­če­no u Jugoistočnoj Europi. Osim u Hrvatskoj i Rumunjskoj, na Balkanu su pale­oli­tič­ke gra­vu­re pro­na­đe­ne i u peći­ni Badanj u Bosni  i Hercegovini, ali tamo nije riječ o figu­ra­tiv­nim prikazima.

Pećinsko sli­kar­stvo pred­stav­lja naj­sta­ri­je saču­va­ne tra­go­ve ljud­ske umjet­nos­ti. Znanstvenici su dugo vje­ro­va­li da je naj­sta­ri­je pećin­sko sli­kar­stvo iz raz­dob­lja pale­oli­ti­ka bilo ogra­ni­če­no samo na jugo­za­pad­nu Europu, toč­ni­je na sje­ver­nu Španjolsku i juž­nu Francusku, gdje se nala­ze i poz­na­ti loka­li­te­ti Altamira i Lascoux. Nova otkri­ća u Istri i u Rumunjskoj, među­tim, poka­zu­ju da se pra­po­vi­jes­ne sli­ka­ri­je mogu naći i drug­dje u Europi. Važnost ovak­vog nala­za je izu­ze­tan, i baca novu svje­tlost na razu­mi­je­va­nje pale­oli­tič­ke umjet­nos­ti na podru­čju Hrvatske i Balkanskog polu­oto­ka, te njen odnos sa isto­vre­me­nim feno­me­ni­ma na podru­čju cije­le Europe.

Pećinu i sli­ka­ri­je u njoj sada je potreb­no do kra­ja ana­li­zi­ra­ti, zašti­ti­ti i pre­zen­ti­ra­ti. U okvi­ru novog pro­jek­ta, finan­ci­ra­nog od Britanske aka­de­mi­je (British Academy) među­na­rod­ni tim na čelu sa Ruiz-Redondom pro­vest će dalja istra­ži­va­nja u Romualdovoj peći­ni i peći­ni Badanj.

Rad objav­ljen u 368. bro­ju časo­pi­sa Antiquity pot­pi­su­ju Aitor Ruiz-Redondo (PACEA, Université de Bordeaux; CAHO, Sveučilište u Southamptonu) i Darko Komšo (Arheološki muzej Istre) te Diego Garate Maidagan (IIIPC, Sveučilište u Cantabriji), Oscar Moro-Abadía (Sveučilište u Newfoundlandu), Manuel Ramón González-Morales (IIIPC, Sveučilište u Cantabriji), Jacques Jaubert (PACEA, Sveučilište u Bordeauxu) i Ivor Karavanić (Sveučilište u Zagrebu; Sveučilište u Wyomingu). Projekt je reali­zi­ran uz podr­šku usta­no­ve Natura Histrica.

Priredio B. V.

Fotografije iz arhi­ve Arheološkog muze­ja Istre

• Aitor Ruiz-Redondo
• ARHEOLOŠKI MUZEJ ISTRE
• Darko Komšo
• Ivor Karavanić
• Romualdova pećina