Scottove povijesne lekcije

Iako je svjet­sku sla­vu ste­kao fil­mo­vi­ma znans­tve­ne fan­tas­ti­ke (Alien, Blade Runner), bri­tan­sko-ame­rič­ki reda­telj Ridley Scott iznim­no je sklon i povi­jes­noj tema­ti­ci, što je naro­či­to aktu­al­no povo­dom nje­go­vog recent­nog ostva­re­nja “Egzodus: Bogovi i kraljevi”.

Sklonost tak­voj tema­ti­ci uoč­lji­va je već na samom počet­ku Scottove kari­je­re kada reži­ra “Dvoboj”, pre­ma isto­ime­noj pri­či Josepha Conrada o čas­ti i osve­ti tije­kom napo­le­on­skih rato­va, a kas­ni­je će rezul­ti­ra­ti ambi­ci­oz­ni­jim pri­ka­zi­ma zna­čaj­nih povi­jes­nih lič­nos­ti i doga­đa­ja. Početkom 1990-ih Scott reži­ra “1492: Otkrivanje raja”, povo­dom 500-te obljet­ni­ce otkri­ća Amerike, u koje­mu Gerard Depardieu tuma­či Kolumba tije­kom nje­go­vog veli­čans­tve­nog život­nog pot­hva­ta. Iako taj viso­ko­bu­džet­ni film nije naro­či­tih umjet­nič­kih dome­ta, reda­telj pru­ža neko­li­ko sjaj­nih tre­nu­ta­ka, poput zavr­š­nog pri­zo­ra osta­rje­log Kolumba koje­mu tin­ta kap­lje na papir, a zatim sli­je­di kadar buj­ne pra­šu­me u novo­ot­kri­ve­noj zem­lji kao nago­vje­štaj nado­la­ze­ćeg bur­nog raz­dob­lja i meta­fo­ra minor­nos­ti ljud­ske jedin­ke u kon­tek­s­tu cje­lo­kup­ne povijesti.

Scott u slje­de­ćem povi­jes­nom izle­tu (Gladijator) ostva­ru­je izni­man uspjeh kao nas­tav­ljač blis­ta­ve holi­vud­ske tra­di­ci­je povi­jes­nog spek­tak­la, stil­ski nadah­nu­to pri­ka­zu­ju­ći deka­den­ci­ju Rimskog car­stva kroz odnos okrut­nog cara Komoda (Joaquin Phoenix) i voj­sko­vo­đe Maksima koji pos­ta­je gla­di­ja­tor (Russell Crowe), a veli­ku pozor­nost u svo­jim povi­jes­nim fil­mo­vi­ma posve­ću­je i kri­žar­skim rato­vi­ma. Tako se “Kraljevstvo nebe­sko” bavi veli­kim pora­zom krš­ćan­ske voj­ske tije­kom Drugog kri­žar­skog rata iz per­s­pek­ti­ve fran­cu­skog kova­ča (Orlando Bloom), a čak je i nje­gov “Robin Hood” više usmje­ren poli­tič­kom odno­su Francuske i Engleske nakon Trećeg kri­žar­skog rata, nego pra­ved­nič­kim dje­lo­va­nji­ma slav­nog odmet­ni­ka iz Sherwooda.

Očito je da Scotta u povi­jes­nim fil­mo­vi­ma naj­vi­še zani­ma­ju ključ­ni doga­đa­ji koji su utje­ca­li na Europu kak­vu danas poz­na­je­mo i na nje­zi­nu krva­vu novi­ju povi­jest. Prema nje­go­vim umjet­nič­kim vizi­ja­ma, današ­nja Europa sto­ji na krva­vim teme­lji­ma koji su stva­ra­ni čes­to iznim­no beš­ćut­nim i krvo­loč­nim pos­tup­ci­ma, a pri­tom se odre­đe­ni karak­te­ri ili doga­đa­ji čes­to ponav­lja­ju u raz­li­či­tim povi­jes­nim raz­dob­lji­ma. U tom smis­lu goto­vo je nemo­gu­će zane­ma­ri­ti slič­nost izme­đu Komoda i engle­skog kra­lja Ivana Bez Zemlje, boles­no oku­pi­ra­nih tež­nja­ma da po sva­ku cije­nu dođu na pri­jes­to­lje, iako nji­ho­vi luđač­ki pote­zi vode kra­ljev­s­tva u propast.

Scott je vje­ro­jat­no naj­z­na­čaj­ni­ji suvre­me­ni reda­telj koji se u viso­ko­bu­džet­nim ostva­re­nji­ma kon­ti­nu­ira­no bavi povi­jes­nom tema­ti­kom, iako mu rani­je spo­me­nu­ti “Egzodus” ne ide u pri­log. Ta pre­ten­ci­oz­na i pri­lič­no ispraz­na tvo­re­vi­na teško će osta­ti zapam­će­na kao jed­na od nje­go­vih važ­ni­jih povi­jes­nih lekcija.

Elvis Lenić