Odlazak velikih redatelja

Tijekom pro­tek­log viken­da napus­ti­la su nas dvo­ji­ca veli­ka­na europ­ske (i ame­rič­ke) kinematografije.

Riječ je o češko-ame­rič­kom reda­te­lju Milošu Formanu (rođen 1932) i tali­jan­skom reda­te­lju Vittoriju Tavianiju (rođen 1929), sta­ri­jem čla­nu zna­me­ni­tog brat­skog autor­skog dueta. Vittorio i Paolo Taviani reži­ra­li su svoj zad­nji film pri­je neko­li­ko godi­na, uspi­je­va­ju­ći osta­ti kre­ativ­no vital­ni do dubo­ke sta­ros­ti. Iako je u poz­nim godi­na­ma živo­ta nji­hov umjet­nič­ki naboj osla­bio, veli­ki opus koji su osta­vi­li iza sebe (Gospodar otac, Noć sve­to­ga Lovre, Sveti Mihovil je imao pije­tla, Kaos) svje­do­či o iznim­nom huma­nis­tič­kom i estet­skom anga­žma­nu unu­tar novi­je europ­ske kinematografije.

Čeh Forman zab­ljes­nuo je tije­kom 1960-ih zahva­lju­ju­ći iznim­no cije­nje­nim igra­nim fil­mo­vi­ma (Crni Petar, Ljubavi jed­ne pla­vu­še, Gori, moja gos­po­đi­ce!), u koji­ma pru­ža nadah­nu­tu druš­tve­nu kri­ti­ku pomi­je­ša­nu s huma­nis­tič­kim pris­tu­pom, zahva­lju­ju­ći vje­štom bara­ta­nju humo­rom koji druš­tve­no nepo­dob­ne ele­men­te čini benig­ni­jim. Nakon sovjet­ske inter­ven­ci­je Forman odla­zi živje­ti u Ameriku i tamo reži­ra niz cije­nje­nih fil­mo­va: „Kosa“, „Svlačenje“, „Let iznad kuka­vi­čje­ga gni­jez­da“, „Amadeus“, „Narod pro­tiv Larryja Flinta“.

Forman ne samo da uspi­je­va nas­ta­vi­ti zapa­že­nu kari­je­ru u Americi, što veći­ni europ­skih reda­te­lja ne pola­zi za rukom zbog kul­tu­ro­lo­ške bari­je­re, nego reži­ra neko­li­ko fil­mo­va koji će pos­ta­ti općim mjes­ti­ma popu­lar­ne ame­rič­ke kul­tu­re. U tom smis­lu je dois­ta jedins­tve­na poja­va novi­je film­ske povijesti.

E. L.

• film
• tko gleda zlo ne misli