Altmanov prototip metafilma

U subo­tu 16. pro­sin­ca na HTV- u repriz­no je pri­ka­zan film “Igrač” (The Player, 1991), reda­te­lja Roberta Altmana, kojim je taj pokoj­ni veli­ki ame­rič­ki reda­telj iza­šao iz kre­ativ­ne kri­ze koju je pro­živ­lja­vao tije­kom 1980-ih. U fil­mu pra­ti­mo zapos­le­ni­ka holi­vud­skog stu­di­ja i struč­nja­ka za sce­na­ri­je (Tim Robbins), čiji posao obu­hva­ća čita­nje i ocje­nji­va­nje broj­nih sce­na­ri­ja da bi se napra­vio uži oda­bir za poten­ci­jal­ne ekranizacije.

Probleme mu stva­ra­ju pisa­ne pri­jet­nje ano­nim­nog poši­lja­te­lja, oči­to jed­nog od neza­do­volj­nih sce­na­ris­ta, koje­mu Robbins ula­zi u trag i nena­mjer­no ga usmr­ti nakon bur­ne sva­đe na par­ki­ra­li­štu. U nas­tav­ku fil­ma pro­ta­go­nist nas­to­ji živje­ti kao da se ništa nije dogo­di­lo, čak se i spet­lja s pokoj­ni­ko­vom dje­voj­kom, dok mu sum­nji­ča­vi poli­cij­ski detek­ti­vi poku­ša­va­ju doka­za­ti krivnju.

Altman se u svo­jem fil­mu o fil­mu, dak­le, bavi pro­ta­go­nis­ti­ma film­ske indus­tri­je i nji­ho­vim pos­lo­vi­ma, o koji­ma uop­će nema dobro miš­lje­nje, a pred kame­rom isto­dob­no pro­mi­ču broj­ni slav­ni glum­ci sa stvar­nim ime­ni­ma (Burt Lancaster, Julia Roberts, Harry Belefonte, Nick Nolte i dru­gi). No, nje­go­vo bav­lje­nje meta­film­skim pos­tup­ci­ma time ne pres­ta­je, nego ih stal­no razvi­ja, nado­gra­đu­je i uspješ­no izne­na­đu­je gledatelja.

Tako pri samom kra­ju fil­ma Robins, koje­mu poli­ci­ja nije uspje­la doka­za­ti uboj­stvo i još je napre­do­vao u hije­rar­hi­ji film­skog stu­di­ja, pri­ma poziv od nepoz­na­tog sce­na­ris­ta koji mu nudi kri­mi­na­lis­tič­ku pri­ču iden­tič­no nje­go­vom stvar­nom slu­ča­ju, što on odu­šev­lje­no pri­hva­ća. Valja spo­me­nu­ti i sup­til­nu uvod­nu posve­tu Wellesom kla­si­ku “Dodir zla” (Touch of Evil, 1958), koji zapo­či­nje slav­nim 4‑minutnim kadrom-sek­ven­com kore­ogra­fi­ra­ne kame­re, a Robert Altman svoj film tako­đer zapo­či­nje više­mi­nut­nim kadrom paž­lji­vo raz­ra­đe­nih pokre­ta kame­re unu­tar film­skog stu­di­ja, tije­kom kojeg jedan zapos­le­nik stu­di­ja u pro­la­zu svo­jem sugo­vor­ni­ku dos­lov­no hva­li zna­me­ni­ti Wellesov film.

Robert Altman u “Igraču” sus­tav­no i pro­miš­lje­no ana­li­zi­ra Hollywood i film­ski medij iz raz­li­čith per­s­pek­ti­va i kroz broj­ne zna­čenj­ske slo­je­ve. Iako je već pre­va­lio tri deset­lje­ća, nje­gov “Igrač” je još uvi­jek ogled­ni pri­mje­rak meta­film­skog dje­la, odnos­no pos­tup­ka izra­de fil­ma o filmu.